MIKNATIS

Mıknatıs Nedir?

Mıknatıs; demir, nikel, çelik tozu gibi tanecikleri çekmeye yarayan ve manyetik alan oluşturma özelliği bulunan cisimlerdir. Mıknatıs ilk olarak M.Ö 800 yıllarında Yunanlılar tarafından Türkiye'nin Manisa ilinde Manyetit (Fe3O4) cevherinin doğal mıknatıslanma etkisiyle  bazı demir parçalarına yapıştığı gözlemlenmiştir. Cezayir, İsviçre ve Ural dağlarında bazı göktaşı kalıntılarından ve dünyanın birçok yerinde doğal olarak dağınık bir şekilde bulunmaktadır. Doğal mıknatıslar kendiliğinden oluşmuş mıknatıslar olarak yer alır. Ancak bu doğal mıknatıslar dışında da su verilerek özel çelikten yapılmış olan yapay mıknatıslar da bulunmaktadır.

Çelikler karbonun çözülmüş olduğu yaklaşık 800 santigrat derece üstünde durarak daha sonrasında elde edilmiş olan ostenitin için 260 santigrat bozulmayacak bir biçimde hızla soğutmaya bırakılır. Bu işlem sonrasında sıcaklık düşürüldüğünde yalnızca marstentin elde edilmesi sağlanır. Bu madde demir içinde bulunan demir karbon çözeltisi olarak adlandırılmaktadır. Söz konusu olan çelikler mıknatıs yapımında karbon ana maddesi olarak yer almaktadır. Mıknatıs yapımında kullanılması sağlanan en önemli maddelerden biri alnicodur. Alnico; nikel, çelik ve alüminyumdan oluşur.

Günümüzde en güçlü doğal mıknatıs Neodyum olarak adlandırılan NdFeB kullanılmaktadır.

Mıknatısın özgül ağırlığı olarak 2,7gr/cm3 olarak ölçülmüştür. Çelik, nikel, demir gibi bazı metalleri çekebilmektedir.

Diametal olarak adlandırılan bakır ve alüminyum gibi metaller manyetik alanın çekim gücünden etkilenmez fakat itme gücünden etkilenmektedir. Bu durumlar Eddy akımı teknolojisi kullanılmaktadır.

Mıknatısın Kutupları Nedir?

Güney ve kuzey olmak üzere iki kutbu bulunan mıknatısın herhangi bir yerinden kırılmasında dahi; güney ve kuzey kutupları aynı etkiye sahip mıknatıslar tekrar elde edilebilmektedir.

Mıknatıs çeşitleri

Elektro mıknatıslar: Sarmal şekil verilen bir telin ucuna gerilim uygulanmak suretiyle elde edilen basit mıknatıslardır. Sarmalın ortasında ferromanyetik bir cisim koymak suretiyle mıknatıslık özelliği yüzlerce kat artırılmasına imkan tanır. Elektromıknatıslar tel üzerinden akımın geçtiği sürece mıknatıslık özelliğini korumaktadır. Oluşmuş olan manyetik alanın kuzey kutbunun yönünde sağ el kuralı ile tespit edilmesi sağlanır. Elektromıknatıslar; parçacık hızlandırıcılar, elektrik motorları ve röleler gibi cihazlarda yüklü parçacıkların saptırılması veya elektrik enerjisinin hareket enerjisine çevrilmesi gibi amaçlar için kullanılmaktadır.

Sabit mıknatıslar: Kobalt, demir, nikel gibi maddeler oda sıcaklığı içerisinde ferromanyetik özelliğe sahiptirler. Sabit mıknatıs taşı gibi doğada olarak yer alan maddeler olmasının yanı sıra Ayrıca yapay olarak da elde edilmiş mıknatıslar olabilmektedir. Yapay mıknatıslar genel olarak hoparlörler, elektrik motorları gibi elektrik enerjisini hareket enerjisine ve hareket enerjisini elektrik enerjisine çevirmek için kullanılan aletler de yer almaktadır.

Mıknatısların manyetik etkilerini kaybetmesi için bazı yöntemler uygulanır. Genelde mıknatıs demir parçası veya başka bir mıknatıs ile çarpıştırılmak suretiyle manyetik özelliği azaltılır. Ayrıca yoğun olan manyetik alan içinde hareket ettirmek suretiyle manyetik özelliğini yitirir. Mıknatıs manyetik özelliğini kaybetmesi için geliştirilen bir yöntem de mıknatısların curie (küri) sıcaklıklarına göre ısıtıldıklarında demanyetize olması sağlanır.

Mıknatısların kullanım alanları oldukça geniştir. Birçok alanda kullanımı sağlanan mıknatıslar kullanıldığı alana göre çeşitlilik taşımaktadır.

Mıknatısın Çektiği Mineraller

Manyetit 

Siderit

İlmenit

Garnet

Kromit

Wolframit

Kolumbit

Biyotit

Piroksin

Mangan Oksit

Turmalin

Epidot

Rutil

Muskovit

Hematit

Torit

Molibdenit